Wykład o terminologii

Jak nazywamy muzykę ?

1. Muzyka rozrywkowa
Tu sprawa jest prosta. Krótkie formy, gdzie zwrotki przeplatają się z refrenem nazywamy piosenkami. Typowy schemat to: Z - R - Z - R - R - S - R - R, gdzie Z-zwrotka, R-refren, S-"solówka". Oczywiście nie zawsze tak jest. Doskonałym przykładem jest piosenka "Mama" zespołu Genesis. Niestety w zasadzie w muzyce rozrywkowej innych form nie spotyka się prawie (do Yes wrócę).

2. Muzyka klasyczna
W tym przypadku muzyka ma wiele imion, zależnych od formy, ilości wykonawców, funkcji utworu. Do najczęściej używanych imion należą:

Symfonia - utwór na orkiestrę symfoniczną, budowa oparta o cykl sonatowy (którego I częścią jest zazwyczaj allegro sonatowe).

Koncert - najczęściej w nazwie pojawia się instrument na który koncert jest przeznaczony (koncert na fortepian, klarnet, spotyka się koncerty na orkiestrę np. Lutosławskiego, Bartoka). W formie tej współdziałają (rywalizują) elementy wykonawcze, najczęściej instrument solowy i zespół orkiestralny. Klasyczny koncert składa się z 3 części (szybka, wolna, szybka, czyli - allegro sonatowe, część wolna w formie ABA, wariacji lub innej; rondo lub allegro sonatowe).

Sonata (np. fortepianowa) - kiedyś tą nazwą określano wszelkie utwory instrumentalne, pod koniec XVIII w. wykształciła się w klasycznej postaci, składa się z 4 lub 3 części, w formie podobnej do symfonii lub koncertu. Nazwa ta odnosi się do form solowych lub kameralnych, ale, np. sonatę z udziałem trzech instrumentów nazywa się triem.

Suita - utwór instrumentalny złożony z kilku samodzielnych tańców, z biegiem czasu w suitach zaczęły pojawiać się obok tańców również utwory nietaneczne np. słynny "Peer Gynt" E. Griega, składający się wyłącznie z części nietanecznych. Obecnie niektórzy tym mianem określają zbiory krótszych, kontrastujących utworów, również połączonych w większą całość.

Czy utwory YES można nazwać suitami ? Z klasycznego punktu widzenia nie, gdyż nie występują w nich tańce, forma często jest nieregularna. Są to utwory wokalne. Jednak współczesne rozumienie słowa 'suita' dopuszcza taką możliwość. Wówczas suitę rozumiemy jako dłuższy, wielowątkowy utwór, złożony z dość kontrastujących elementów.

Wariacje - utwór składający się z wyrazistego tematu oraz z kilku odcinków (wariacji), w których cały temat lub tylko jego motywy ulegają różnym przemianom (J. Habela). W utworach YES często pojawiają się fragmenty wariacyjne, jednak nigdy całe utwory nie są typowymi wariacjami.

Pieśń - rozkwit tej formy przypada na okres romantyzmu, jest to krótki (trwający zazwyczaj kilka minut) utwór wokalny do tekstu poetyckeigo

Biorąc pod uwagę liczbę wykonawców mamy: trio, kwartet, kwintet itd.

Poemat symfoniczny jest utworem programowym, bez ustalonej ściśle formy. Wobraża, sugeruje pewne określone treści literackie np. "Przygody Dyla Sowizdrzała" Ryszarda Straussa (nie miał nic wspólnego z rodziną Straussów, którzy komponowali walce).

Inne imiona muzyki klasycznej: uwertura, opera, oratorium, pasja, msza, stabat mater, requiem, balet... Są również utwory o nazwie oryginalnej, występującej tylko raz w historii muzyki np. "Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję i czelestę" Beli Bartoka, wiele utworów Witolda Lutosławskiego i in.

Co na to YES? W zasadzie żadna klasyczna definicja nie pasuje do tej muzyki. Pojawiają się co prawda pewne elementy wariacji, form klasycznych, ale nigdy wszystko nie pasuje (definicja i muzyka). Niektórzy nazywają "Close To The Edge" suitą (rockową) i nie jest to błędem. Z drugiej strony trudno mówić o "Awaken", że to piosenka. W przypadku YES nic nie da się łatwo zaszufladkować i jest to cząstkowa odpowiedź na pytanie, gdzie tkwi siła tej muzyki.